خانه / مباحث متفرقه / معنی امام – معنای امامت

معنی امام – معنای امامت

در این پست از سایت من مهدی هستم به معنی کلمه ی امام و معنای امامت می پردازیم ، اِمام واژه‌ای عربی و به معنای پیشوا و رهبر است که از اصطلاحات خاص دین اسلام است.

این واژه به خودی خود معنی مقدسی ندارد و در قرآن هم برای پیشوایانی که مردم را به سوی خدا هدایت می‌کردند به کار رفته و هم برای پیشوایانی که مردم را به سوی کفر هدایت می‌کرده‌اند . اما غیر از این معنای عام دارای معانی و کاربردهای خاصی در فرهنگ مسلمانان نیز هست 

معنی امام
معنی امام

از مجموع آیاتی که ذکر شد به کمک معانی لغوی این برداشت را می‎توان کرد که :

امام در اصطلاح اسلامی و مسلمین به « کسی یا چیزی می‎گویند که با فرمان الهی، راهنما و هدایتگران‎ ما به راه خداست خواه انسان باشد ( مثل آیاتی که فرمود : « وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا » و « إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً » ) یا کتاب باشد ( مثل آیه‎ای که می‎فرماید: « وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتابُ مُوسی إِماماً وَ رَحْمَةً » )

به مادر و اصل و اساس چیزی « اُمّ » گویند؛ چرا که مورد توجّه انسان است یا به مقتدا و پیشوا و رهبر « امام » گویند؛ چون مردم با توجه خاص به سراغ او می‎آیند.به مادر و اصل و اساس چیزی « اُمّ » گویند؛ چرا که مورد توجّه انسان است یا به مقتدا و پیشوا و رهبر « امام » گویند؛ چون مردم با توجه خاص به سراغ او می‎آیند .

مقام امام و امامتی که در قرآن مطرح است ( امام به معنای پیشوای بر حق و عادل ره‎یافته )، مقامی بس والا و عالی است که فقط برخی از پیامبران به این منصب الهی دست می‎یابند (لذا در آیه ۲۴ سوره سجده تعبیر به « منهم » ؛ یعنی بعضی از آنها شده « و جعلنا منهم ائمة یهدون بأمرنا » ؛ همچنان که حضرت ابراهیم ـ علیه السّلام ـ با این که مقام نبوت را دارا بود پس از امتحانات و آزمایش‎هایی که سربلند از آنها بیرون آمده، به این مقام می‎رسد. ( قل انّی جاعلک للناس اماماً )

امام در قرآن

از حضرت ابراهیم در قرآن به عنوان امام یاد شده است : ﴿ وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ﴾ ( سورهٔ بقره-آیهٔ ۱۲۴ )

هنگامی که خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونی آزمود. و او به خوبی از عهده این آزمایشها برآمد. خداوند به او فرمود: من تو را امام و پیشوای مردم قرار دادم! ابراهیم عرض کرد: از دودمان من ( نیز امامانی قرار بده! ) » خداوند فرمود: پیمان من، به ستمکاران نمی‌رسد!

کاربردهای کلمه ی امام

  • امام جماعت : هر فردی که پیش‌نماز بایستد و دیگران به او اقتدا کنند. این کاربرد بین تمام مسلمانان مشترک است. از نظر فقه شیعه، امام جماعت باید عادل باشد. به عبارت دیگر نمازگزاران دیگر از او گناه کبیره یا اصرار بر گناه صغیره ندیده باشند.
  • رهبر اجتماع : خواجه نصیر الدین طوسی در «تجرید الاعتقاد» امامت را به عنوان «ریاسةٌ عامّةٌ» یعنی ریاست عمومی تعریف می‌کند. این معنی امامت نیز بین تمام مسلمانان جز خوارج مشترک است. البته فرق مختلف شرایط و مصادیق متفاوتی را برای امام در نظر می‌گیرند.
  • عالمان برجستهٔ دینی : اهل سنت برای برخی از دانشمندان بسیار برجستهٔ دینی، نظیر محمد غزالی و فخر رازی از این لقب استفاده کرده‌اند.
  • لقب بیانگر تقدس : در برخی کشورهای عربی نظیر عراق، سوریه، لبنان و کشورهایی نظیر ایران و جمهوری آذربایجان عده‌ای از مردم روسیه و بسیاری از مسلمانان اروپایی مردم (شیعه و سنی) بسیاری از افراد مقدس را امام می‌خوانند.
  • برخی عالمان شیعی : برای برخی عالمان شیعه بخصوص آیت الله خمینی لفظ امام به صورت شهرتی فراگیر در امده است و وی را امام خمینی می‎گویند.
  • واژه امام به صورت محض : مقصود از واژه امام هنگامی که به صورت محض به کار برده شود ائمه شیعه می باشد.

امامت در نزد شیعیان امامیه

امامت یکی از اصول باور شیعیان است، که به جهت اهمیت آن شیعیان دوازده امامی خود را امامیّه می‌خوانند.

سنگ بنای تشیع مسئلهٔ امامت و حجیت قول و فعل امام است. حجیتی که از علم تام و از یقین به محتوای دین ناشی می‌شود. علمی که از راه اجتهاد کسب نمی‌شود و به شک و حدس و گمان آلوده نیست و لذا صاحب آن، مرجع نهایی در هر چیزی است که به آن دین گفته می‌شود، یا به عبارتی حجت آن دین است.شیعیان برای امامان خود چنین منزلتی را قائل هستند.

اصول دین شیعه : توحید معاد ، نبوت( در این سه مورد مشترک با اهل سنت ) امامت و عدل

معنای امامت

امامت یکی از اصول باور شیعیان است ، که به جهت اهمیت آن شیعیان دوازده‌امامی یا اثنی عشری خود را « امامیّه » می‌خوانند. امامت در لغت عرب به معنای پیشوا است و هیچ جامعه بشری نمی تواند بی پیشوا باشد .

شیعیان با استناد به قرآن و حدیث معتقد به لزوم وجود امام در جامعه هستند .

امامت در قرآن

  • در آیه ۲۴ سوره سجده این گونه ذکر شده است :

وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ

و از ميان بنى اسرائيل پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما ( مردم را ) هدايت كنند ؛ چون آنان ، هم صبر كردند و هم به آيات ما يقين داشتند .

این آیه اثبات می کند که تعيين امام از حقوق الهى است .

  • در آیه ۱۲۴ سوره بقره نیز ذکر شده است :

وَ إِذِ ابْتَلي‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمينَ

( به خاطر بیاورید ) هنگامی که خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونی آزمود و او به خوبی از عهده آزمایش برآمد، خداوند به او فرمود: من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، ابراهیم عرض کرد: از دودمان من (نیز امامانی قرار بده) خداوند فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی رسد (و تنها آن دسته از فرزندان تو که پاک و معصوم باشند شایسته این مقامند)

این آیه نیز نمایانگر آن است که خداوند برای مردم امام تعیین می کند .

امامت در احادیث

  • در صحیح بخاری و مسلم و مسند طیالسی و احمدبن حنبل و سنن ترمذی و ابن ماجه و منابعی دیگر آمده است که رسول خدا به علی فرمود:  تو برای من به منزله ی هارون برای موسی هستی، با این تفاوت که بعد از من دیگر پیامبری نخواهد آمد.
  • در غدیر خم در هیجدهم ذی الحجه سال دهم هجرت و به هنگام بازگشت پیامبر از آخرین حج خود، و با نزول آیه ۶۷ سوره مائده به کاروانها دستور توقف داد و فرمود تا همان جا توقف کرده و پیش رفتگان را فراخوانند تا واپس ماندگان نیز از راه برسند. پس از ادای نماز، به خطبه برخاست و خدای را حمد و سپاس گفت و فرمود: نزدیک است که مرا بخوانند و من هم اجابت کنم و من و شما هر دو در پیشگاه خداوند مسئولیم … آیا می دانید که من از همه مؤمنان بر خودشان سزاوارتر و مقدم تر می باشم؟ مردم بانگ برآوردند: آری ای رسول خدا. و باز پرسید: آیا می دانید و گواهی می دهید که من بر هر فرد مؤمنی از خود او مقدم تر و سزاوارتر هستم؟ مردم فریاد برآوردند: آری. سپس پیامبر خدا دست علی را گرفت و بلند کرد به طوری که سفیدی زیر بغل هر دو نمایان شد و فرمود: ای مردم! خداوند مولی و سرور من است و من مولی و سرور شما هستم. پس هر که را من مولای او می باشم این علی مولای او خواهد بود. پس دست به دعا برداشت و گفت: بار خدایا! دوستدار او را دوست بدار و دشمنش را دشمن شمار. یاری کننده او را یاری کن و خوارکننده او را خوار گردان.
  • همچنین بنا بر حدیثی دیگر از پیامبر که می فرماید: « من مات و لم یعرف امام زمانه، مات میتة جاهلیّة » ( هر کس بمیرد درحالیکه امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده‌است ) شناخت امام را شرط قبول اسلام نزد پروردگار دانسته شده است

تعداد امامان

برخی شیعیان با استناد به حدیث جابر و برخی احادیث دیگر معتقدند ائمه ۱۲ فرد کاملاً مشخص هستند، که از جانب خدا و از زمان پیامبر با اسم معرفی شده‌اند. البته برخی احادیث، امامت عموم اهل بیت را اثبات می کند مثل حدیث ثقلین و برخی دیگر به تعداد امامان اشاره کرده است. برای نمونه مسلم در صحیح خود از جابربن سمره روایت کرده است که گفت: شنیدم رسول خدا فرمود:

این دین همیشه تا قیام قیامت و تا هنگامی که دوازده نفر خلیفه بر سر شما باشند، استوار و برپاست. این خلفاهمگی از قریش هستند

در روایت دیگری رسول خدا فرمود: کار این امت همیشه به سامان است و پیوسته بر دشمنانشان پیروزند تا آنگاه دوازده نفر خلیفه که همگی آن ها از قریش هستند درگذرند .

اسامی امامان ۱۲ گانه

امام جوینی از عبدالله بن عباس روایت می کند که رسول خدا فرمود: من آقای پیامبران و علی ابن ابیطالب اوصیاست. همانا اوصیای پی از من دوازده نفرند، اولینشان علی ابن ابیطالب و آخرینشان مهدی است. امام جوینی باز هم به سند خود روایت کنند که راوی گفت: شنیدم رسول خدا فرمود :

    من و علی و حسین و نه نفر از فرزندان حسین پاکیزگان و معصومانیم .

این افراد عبارت‌اند از :

  1. حضرت علی بن ابی‌طالب المرتضی ملقب به امیرالمؤمنین، مرتضی و حیدر کرار علیه السلام
  2. حضرت حسن بن علی المجتبی علیه السلام
  3. حضرت حسین بن علی سیدالشهداء علیه السلام
  4. حضرت علی بن حسین السجاد ملقب به زین العابدین علیه السلام
  5. حضرت محمد بن علی الباقر علیه السلام
  6. حضرت جعفر بن محمد الصادق علیه السلام
  7. حضرت موسی بن جعفر الکاظم علیه السلام
  8. حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام
  9. حضرت محمد بن علی الجواد علیه السلام
  10. حضرت علی بن محمد الهادی علیه السلام
  11. حضرت حسن بن علی العسکری علیه السلام
  12. حضرت حجت بن حسن المهدی ملقب به قائم عجل الله تعالی فرجه، به اعتقاد شیعیان او زنده و حاضر است ولی در دوران غیبت ظاهر نیست .

شیعه دارای شاخه‌های دیگری نیز هست؛ مانند اسماعیلیه و زیدیه و فاطمیه که امامان آنان با شیعیان اثنی عشری تفاوت‌هایی دارد.

ویژگی‌های امامان

۱- عصمت : امامان به همراه پیامبر اسلام و فاطمه زهرا ۱۴ نفر هستندکه به چهارده معصوم معروف است، که طبق برداشت ویژه‌ای از آیه تطهیر (آیه ۳۳ سوره احزاب) هیچ گناه شرعی اعم از کبیره و صغیره را مرتکب نمی‌شوند. چرا که پیشوا و الگو در صورتی گفتار و رفتارش حجیّت دارد و لازم به تبعیت است، که یقین به صحت آن وجود داشته باشد. البته در مورد خطا و اشتباه اختلاف نظرهایی وجود دارد.

۲- عدالت : امامان هیچ حقی را از خود، دیگران و خدا -چنانکه در دین این حقوق تعریف شده و مطابق عقل محض باشد- پایمال نمی‌کنند.

۳- علم : امامان کاملاً به دین آگاهند و جواب تمام سؤالات دینی را می‌دانند؛ لذا در دوره بعد از پیامبر تفسیر دین بر عهده آنهاست. در خصوص نحوه تحصیل علم و حدود آن اختلافاتی وجود دارد.

۴- حجت : امامان حجت خدا در هر عصری هستند. بدین معنا که حیات دینی تماماً و کاملاً در وجود آنها محقق شده‌است؛ لذا رفتار و کردار آنها بر سایرین حجت محسوب می‌شود. به عبارت دیگر مردم با مشاهده رفتار و گفتار آنها به آنچه در اسلام پسندیده و توصیه شده‌است، آگاه می‌شوند.

۵- ولایت : این مفهوم با مفهوم ولی و قطب نزد برخی گروه‌های متصوفه و تا حدودی امام اسماعیلیه مشترک است و تنها اختلاف در مورد شخص ولی است. با توجه به باطنی بودن معنای آن توضیحی دشوار دارد.

از دید شیعیان پیامبر تمام ویژگی‌ها و وظایف امام را دارد و علاوه‌برآن وظیفه تشریع و تبلیغ دین و ویژگی ارتباط با خدا از طریق وحی را نیز دارد. همچنین فاطمه دختر پیامبر تمام ویژگی‌های بالا را دارد و فقط مسئولیت‌های زیر را ندارد.

مسئولیت‌های امام

۱- مرجعیت دینی : در دیدگاه شیعیان بعد از تکمیل تشریع دین توسط پیامبر، تفسیر آن و پاسخ به مسائل جدید پیش آمده نیازمند ویژگی‌های خاصی است، که شامل علم کامل به دین و عصمت از گناه می‌شود. با توجه مجموعه صفات فوق تنها ائمه این ویژگی را دارند. آنها از جانب خدا مکلف هستند آموزه‌های دین را برای مردم تبیین کنند و مردم باید سؤالات خود را نزد آنها ببرند(سوره نساء، آیه ۸۳). این مرجعیت با مرجعیت مصطلح نزد شیعیان در حال حاضر در ظاهر شبیه و در باطن متفاوت است. اهل سنت اصلاً به چنین جایگاهی در دین اعتقاد ندارند و بر اشخاصی ممکن الخطا بر اساس درک خود در امور دین فتوا می‌دهند.

۲- رهبری اجتماع ( ولایت امر ): این مفهوم بین شیعه و سنی مشترک است. بدین معنا که هر دو ضرورت وجود چنین جایگاهی در جامعه مسلمانان اتفاق نظر دارند. اهل سنت آن را اصطلاحاً « خلیفه » می‌خوانند. آنها برای شخص خلیفه صفت و ویژگی خاصی قائل نیستند و راه انتخاب او را « شورا »، « اهل حل و عقد »، « وصایت » و برخی « غلبه » می‌دانند. در طول تاریخ بسیاری خلفا با شمشیر این مقام را تصاحب کرده‌اند. بسیاری از خلفا را کشته و بسیاری را عزل کرده‌اند. اما نزد شیعه ولی باید عالم، عادل، معصوم و حجت باشد، تا بر طبق دین حکم کند و بر هیچ‌کس ظلمی روا نکند و مردم مکلف به اطاعت از او هستند.( سوره نساء آیه ۵۹ ) این مفهوم با ولایت فقیه تشابه ظاهری و تفاوت باطنی دارد. شیعیان معتقدند که شخص ولی امر توسط خدا برگزیده شده و توسط نبی یا امام قبلی به مردم معرفی می‌شود. خلافت حق اوست و سایرین که این مسند را گرفته‌اند ، غاصب هستند . استناد آنها به آیه « انما ولیکم الله و رسوله و الذین ءامنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوةوهم راکعون » است.( جز این نیست که سرپرست شمافقط خداست و پیامبرش و کسانی که ایمان آورده و در حال رکوع نماز زکات می‌دهند )( سوره مائده آیه ۵۵ ) شیعیان مصداق این آیه را حضرت علی می‌دانند، که در حال رکوع نماز به فقیری انگشتری خود را بخشید. ضمن آنکه این آیه سیاست اقتصادی- اجتماعی ولایت شیعی را نیز مشخص می‌سازد و بین اصلاح امور مسلمین و دستگیری آنان با عبادت خدا جمع می‌کند.

۳- ولایت باطنی : این مسئولیت به مفهوم باطنی ولایت مرتبط می‌شود و اموری نظیر شفاعت را شامل می‌شود .

[تعداد: 13    میانگین: 4.7/5]

یک دیدگاه

  1. سلام خدمت شما؛
    از وبلاگ من بازدید کرده بودید.
    به نظر من همه باید در راه شناخت امام زمانمان تلاش کنیم و برای فرج ایشان دعا کنیم. تنها راه نجات بشر این است که صاحب الزمان ظهور کرده و زمام تمام امور را در دست گیرد.
    وبسایت شما از لحاظ محتوا ارزشمند است و همچنین از لحاظ ظاهری هم بسیار زیبا و شکیل است.
    من آدرس شما رو لینک میکنم، شما هم اگر تمایل داشتید لینک ما رو قرار بدید.
    (اللهم عجل لولیک الفرج)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *